Vô kinh thứ phát: Nguyên nhân mất kinh và cách xử trí

Mất kinh là dấu hiệu cần tìm lời giải

Đang có kinh rồi đột nhiên mất kinh nhiều tháng có thể khiến phụ nữ lo mang thai, vô sinh hoặc mãn kinh sớm. Tuy nhiên, vô kinh không phải một bệnh riêng biệt mà là biểu hiện của nhiều tình trạng khác nhau.

Một số nguyên nhân mang tính sinh lý, như thai kỳ hoặc cho con bú. Một số liên quan đến thuốc, dinh dưỡng, hoạt động nội tiết hoặc cấu trúc cơ quan sinh sản. Vì vậy, mục tiêu đánh giá không đơn thuần là làm cho máu kinh xuất hiện trở lại.

Vô kinh thứ phát là gì?

Vô kinh thứ phát là tình trạng ngừng hành kinh ở người trước đó đã có kinh. Khái niệm này khác với vô kinh nguyên phát, tức chưa xuất hiện kinh nguyệt ở độ tuổi cần được đánh giá.

Nếu mất kinh khoảng 3 tháng mà không có lý do rõ ràng, nên đi khám thay vì tiếp tục chờ. Người vốn có chu kỳ thưa cũng cần được kiểm tra khi khoảng cách giữa các kỳ kéo dài bất thường hoặc xuất hiện triệu chứng mới.

Bước đầu tiên: Kiểm tra khả năng mang thai

Ở người trong độ tuổi sinh sản có quan hệ có khả năng thụ thai, thai kỳ là nguyên nhân cần loại trừ trước.

Có thể dùng que thử thai theo hướng dẫn. Nếu kết quả âm tính nhưng thử quá sớm hoặc vẫn nghi ngờ, cần thử lại hoặc khám để được xét nghiệm phù hợp.

Mất kinh kèm đau bụng một bên, chảy máu bất thường, choáng hoặc ngất cần đánh giá khẩn. Đây có thể là biểu hiện của thai ngoài tử cung, kể cả khi trước đó chưa xác nhận có thai.

Những nguyên nhân mất kinh thường gặp

Thiếu năng lượng, giảm cân hoặc tập luyện quá mức

Khi năng lượng nạp vào không đáp ứng nhu cầu, cơ thể có thể giảm hoạt động của hệ điều hòa sinh sản. Tình trạng này không chỉ xảy ra ở người rất gầy; người có cân nặng trong giới hạn thông thường vẫn có thể bị.

Căng thẳng và rối loạn điều hòa nội tiết

Căng thẳng kéo dài có thể góp phần làm gián đoạn phóng noãn. Tuy nhiên, không nên quy mọi trường hợp mất kinh cho tâm lý trước khi xem xét nguyên nhân khác.

Rối loạn hormone hoặc chức năng buồng trứng

Hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh tuyến giáp, tăng prolactin hoặc suy giảm chức năng buồng trứng đều có thể liên quan.

Thuốc và biện pháp tránh thai

Một số phương pháp nội tiết làm nội mạc mỏng, khiến kinh rất ít hoặc không xuất hiện. Mất kinh trong hoàn cảnh này không nhất thiết là bệnh, nhưng vẫn cần kiểm tra nếu có nguy cơ mang thai hoặc triệu chứng bất thường.

Bất thường trong buồng tử cung

Sẹo dính sau một số thủ thuật hoặc tổn thương nội mạc có thể ảnh hưởng lượng kinh. Tiền sử can thiệp tử cung là thông tin cần báo với bác sĩ.

Vô kinh kéo dài có ảnh hưởng sức khỏe không?

Ảnh hưởng phụ thuộc nguyên nhân. Thiếu estrogen kéo dài có thể tác động đến xương. Một số tình trạng không phóng noãn kéo dài nhưng vẫn chịu tác động estrogen có thể làm tăng nguy cơ bất thường nội mạc.

Vô kinh cũng có thể đi kèm khó mang thai vì không phóng noãn đều. Tuy nhiên, không có kinh không đồng nghĩa với hoàn toàn không thể rụng trứng hoặc mang thai.

Đi khám vô kinh cần chuẩn bị gì?

Nên mang theo thông tin về kỳ kinh cuối, thuốc đang dùng, biện pháp tránh thai, thay đổi cân nặng, mức độ luyện tập và kết quả thử thai.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm thai, hormone tuyến giáp, prolactin, hormone liên quan chức năng buồng trứng và siêu âm. Không phải mọi người đều cần cùng một bộ xét nghiệm.

Điều trị theo nguyên nhân

Nếu thiếu năng lượng, cần phục hồi dinh dưỡng và điều chỉnh vận động. Bệnh tuyến giáp hoặc tăng prolactin cần điều trị phù hợp. Thuốc nội tiết đôi khi được sử dụng để bảo vệ sức khỏe hoặc điều chỉnh chảy máu, nhưng phải có chỉ định.

Không nên tự uống thuốc “gọi kinh”. Ra máu sau dùng thuốc không chứng minh nguyên nhân đã được giải quyết.

Câu hỏi thường gặp

Mất kinh 3 tháng có phải mãn kinh không?

Không thể kết luận như vậy. Mãn kinh tự nhiên cần được xác định trong đúng bối cảnh tuổi, triệu chứng và thời gian không kinh.

Đang cho con bú chưa có kinh có mang thai được không?

Có. Phóng noãn có thể xảy ra trước kỳ kinh đầu tiên sau sinh.

Mất kinh do giảm cân có hồi phục không?

Nhiều trường hợp có thể cải thiện khi điều chỉnh nguyên nhân, nhưng cần đánh giá đầy đủ và thời gian hồi phục khác nhau.

Kết luận: Vô kinh cần được tìm nguyên nhân, không chỉ xử lý biểu hiện. Thử thai khi phù hợp và khám khi mất kinh kéo dài là những bước thiết thực nhất.