Viêm âm đạo: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa tái phát hiệu quả

Viêm âm đạo là gì?

Viêm âm đạo (vaginitis) là tình trạng viêm tại âm đạo, có thể gây ngứa, nóng rát, thay đổi lượng hoặc tính chất dịch tiết và xuất hiện mùi bất thường.

Theo Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), viêm âm đạo có nhiều nguyên nhân khác nhau và cách điều trị phụ thuộc trực tiếp vào nguyên nhân gây bệnh. Những nguyên nhân thường gặp gồm nhiễm nấm, mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo, nhiễm Trichomonas và những thay đổi liên quan đến nội tiết.

Âm đạo bình thường tồn tại nhiều loại vi sinh vật, trong đó có những vi khuẩn có lợi giúp duy trì môi trường phù hợp. Khi sự cân bằng này bị thay đổi, một số vi khuẩn hoặc nấm có thể phát triển quá mức và gây triệu chứng.

Dấu hiệu viêm âm đạo thường gặp

Biểu hiện của viêm âm đạo không hoàn toàn giống nhau ở mỗi người và còn phụ thuộc vào nguyên nhân.

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Ngứa hoặc khó chịu vùng kín.
• Nóng rát vùng âm hộ hoặc âm đạo.
• Khí hư thay đổi về màu sắc, số lượng hoặc độ đặc.
• Khí hư có mùi bất thường.
• Khô âm đạo.
• Đau hoặc nóng rát khi đi tiểu.
• Đau, khó chịu vùng âm đạo.
• Vùng da xung quanh âm hộ đỏ, sưng hoặc kích ứng.
• Có thể xuất hiện lượng máu ít hoặc đốm máu bất thường.

NHS lưu ý rằng người bệnh có thể chỉ xuất hiện một vài triệu chứng chứ không nhất thiết có đầy đủ các biểu hiện trên.

Khí hư bất thường

Khí hư bình thường có thể thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt và thường không có mùi khó chịu rõ rệt.

Cần chú ý nếu khí hư:

• Ra nhiều bất thường.
• Có màu sắc khác thường.
• Đặc hoặc vón cục.
• Có mùi tanh hoặc mùi khó chịu.
• Đi kèm ngứa, rát hoặc đau.

Tuy nhiên, chỉ nhìn màu hoặc tính chất khí hư không đủ để xác định chính xác nguyên nhân, vì nhiều bệnh có biểu hiện tương tự nhau.

Nguyên nhân viêm âm đạo thường gặp

1. Viêm âm đạo do nấm Candida

Nhiễm nấm Candida âm đạo xảy ra khi nấm Candida phát triển quá mức.

Candida có thể tồn tại với số lượng nhỏ trong âm đạo mà không gây bệnh. Khi sự cân bằng giữa nấm và vi khuẩn bị thay đổi, nấm có thể phát triển mạnh và gây triệu chứng.

Biểu hiện thường gặp gồm:

• Ngứa nhiều.
• Cảm giác nóng rát.
• Đỏ hoặc sưng vùng âm hộ.
• Khí hư trắng, đặc hoặc vón cục.
• Khí hư thường không có mùi rõ rệt.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm nấm như sử dụng một số loại kháng sinh, mang thai, đái tháo đường hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch.

2. Mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo

Bacterial vaginosis – BV xảy ra khi sự cân bằng giữa các nhóm vi khuẩn bình thường trong âm đạo bị thay đổi.

Biểu hiện nổi bật có thể là:

• Khí hư tăng.
• Khí hư tương đối loãng.
• Màu trắng xám hoặc xám.
• Mùi tanh rõ, đôi khi dễ nhận thấy hơn vào một số thời điểm.

Không phải người mắc BV nào cũng có biểu hiện rõ ràng.

Việc thụt rửa âm đạo có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn tự nhiên và không được khuyến nghị.

3. Nhiễm Trichomonas

Trichomoniasis là tình trạng do ký sinh trùng Trichomonas vaginalis gây ra và thuộc nhóm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục.

Triệu chứng có thể bao gồm:

• Khí hư màu vàng, xanh hoặc xám.
• Mùi khó chịu.
• Ngứa hoặc kích ứng.
• Đỏ vùng âm hộ.
• Đau hoặc nóng rát khi đi tiểu.

Việc điều trị cần tuân theo hướng dẫn của nhân viên y tế và trong trường hợp này, bạn tình cũng cần được đánh giá và điều trị phù hợp để hạn chế tái nhiễm.

4. Thay đổi nội tiết

Viêm hoặc kích ứng âm đạo không phải lúc nào cũng do vi khuẩn hoặc nấm.

Nồng độ estrogen giảm có thể khiến niêm mạc âm đạo trở nên mỏng, khô và dễ kích ứng hơn. Tình trạng này có thể xuất hiện trong một số giai đoạn như:

• Sau sinh và trong thời gian cho con bú.
• Giai đoạn tiền mãn kinh.
• Sau mãn kinh.

Người bệnh có thể cảm thấy khô, ngứa, nóng rát hoặc khó chịu.

5. Chất kích ứng và thói quen vệ sinh

Một số sản phẩm hoặc thói quen có thể làm vùng âm hộ – âm đạo bị kích ứng hoặc phá vỡ sự cân bằng tự nhiên, chẳng hạn:

• Thụt rửa sâu bên trong âm đạo.
• Dung dịch có mùi thơm mạnh.
• Xịt khử mùi vùng kín.
• Một số loại xà phòng hoặc chất tẩy rửa.
• Sản phẩm vệ sinh có hương liệu.

ACOG khuyến cáo không thụt rửa âm đạo và không sử dụng các loại xịt khử mùi vùng kín vì những sản phẩm này có thể làm triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Vì sao viêm âm đạo thường tái phát?

Một vấn đề khiến nhiều người lo lắng là viêm âm đạo tái đi tái lại dù đã từng điều trị.

Tình trạng này có thể xảy ra vì nhiều nguyên nhân.

Điều trị không đúng nguyên nhân

Ngứa và khí hư bất thường không đồng nghĩa chắc chắn với nhiễm nấm.

Nếu thực tế nguyên nhân là mất cân bằng vi khuẩn, Trichomonas, kích ứng hoặc một vấn đề khác nhưng lại liên tục sử dụng thuốc chống nấm, triệu chứng có thể không hết.

ACOG khuyến nghị nếu triệu chứng không cải thiện sau điều trị hoặc liên tục quay trở lại, người bệnh nên được đánh giá lại vì có thể cần phương pháp điều trị khác.

Không hoàn thành liệu trình điều trị

Một số người ngừng sử dụng thuốc ngay khi hết ngứa hoặc hết khí hư.

Tuy nhiên, triệu chứng giảm không có nghĩa nguyên nhân đã được xử lý hoàn toàn. Dừng điều trị sớm hơn hướng dẫn có thể làm tăng nguy cơ triệu chứng quay trở lại.

Tự ý dùng kháng sinh

Một số kháng sinh có thể làm giảm lượng vi khuẩn có lợi trong âm đạo, từ đó tạo điều kiện cho Candida phát triển quá mức.

Vì vậy, không nên tự mua hoặc sử dụng kháng sinh khi không có chỉ định.

Thụt rửa âm đạo thường xuyên

Nhiều người cho rằng thụt rửa sâu giúp vùng kín sạch hơn. Thực tế, âm đạo có cơ chế tự làm sạch.

Thụt rửa có thể phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của hệ vi sinh và làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc một số dạng viêm âm đạo.

Viêm âm đạo có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm âm đạo có thể điều trị được khi xác định đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, không nên kéo dài tình trạng viêm hoặc liên tục tự điều trị.

Một số nguyên nhân viêm âm đạo có thể liên quan đến nhiễm trùng cần điều trị đặc hiệu. Các triệu chứng giống viêm âm đạo cũng có thể xuất hiện trong những bệnh lý khác.

Đặc biệt, người đang mang thai, người có triệu chứng tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện đau vùng chậu, sốt, chảy máu bất thường nên được khám để tìm nguyên nhân.

Viêm âm đạo được chẩn đoán như thế nào?

Do các dạng viêm âm đạo có triệu chứng khá giống nhau, bác sĩ có thể cần kết hợp nhiều thông tin để xác định nguyên nhân.

Quá trình đánh giá có thể bao gồm:

• Hỏi về triệu chứng.
• Đánh giá thời điểm xuất hiện và tiền sử tái phát.
• Khám vùng âm hộ.
• Khám phụ khoa khi phù hợp.
• Lấy mẫu dịch âm đạo để xét nghiệm.
• Thực hiện các xét nghiệm tìm tác nhân gây bệnh khi cần.

ACOG cho biết mẫu dịch âm đạo có thể được kiểm tra để xác định nguyên nhân gây viêm và lựa chọn cách điều trị thích hợp.

Điều trị viêm âm đạo như thế nào?

Điều trị viêm âm đạo phải dựa trên nguyên nhân, không có một loại thuốc duy nhất phù hợp với tất cả trường hợp.

Viêm âm đạo do nấm

Nếu xác định do Candida, bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống nấm phù hợp.

CDC cho biết nhiều trường hợp nhiễm nấm âm hộ – âm đạo không biến chứng đáp ứng tốt với các phác đồ chống nấm thích hợp.

Mất cân bằng vi khuẩn âm đạo

Một số trường hợp BV cần điều trị bằng thuốc kháng khuẩn theo chỉ định.

Không nên tự lấy thuốc của lần điều trị trước để sử dụng lại bởi triệu chứng hiện tại có thể do nguyên nhân khác.

Trichomoniasis

Trichomoniasis cần thuốc điều trị đặc hiệu. Người bệnh cũng cần tuân thủ hướng dẫn liên quan đến bạn tình để tránh tình trạng nhiễm trở lại.

Viêm do nội tiết hoặc kích ứng

Nếu nguyên nhân là thay đổi nội tiết hoặc tình trạng da, hướng điều trị sẽ hoàn toàn khác so với nhiễm nấm hoặc vi khuẩn.

Đây là lý do không nên thấy ngứa vùng kín là tự mặc định mình bị nấm.

Cách phòng ngừa viêm âm đạo tái phát hiệu quả

Không phải mọi trường hợp viêm âm đạo đều có thể ngăn ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, một số thói quen có thể giúp giảm tình trạng kích ứng và hạn chế những yếu tố thuận lợi khiến bệnh tái phát.

1. Không thụt rửa âm đạo

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất.

Âm đạo có khả năng tự làm sạch. Thụt rửa thường xuyên có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên.

Chỉ cần vệ sinh nhẹ nhàng phần bên ngoài bằng nước và tránh đưa dung dịch vệ sinh sâu vào trong âm đạo.

2. Hạn chế sản phẩm có hương liệu

Nên tránh hoặc hạn chế những sản phẩm có khả năng gây kích ứng như:

• Xịt thơm vùng kín.
• Chất khử mùi.
• Xà phòng có hương liệu mạnh.
• Các sản phẩm vệ sinh không cần thiết.

ACOG khuyến cáo không sử dụng các loại xịt và chất khử mùi vùng kín.

3. Giữ vùng kín khô thoáng

Độ ẩm kéo dài có thể tạo môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.

Nên:

• Lau khô nhẹ nhàng sau khi tắm.
• Thay quần áo ướt hoặc đồ tập sau khi vận động.
• Tránh mặc quần quá chật trong thời gian dài.
• Ưu tiên đồ lót thoáng khí.

CDC và ACOG đều đề cập đồ lót cotton và giữ khu vực này khô thoáng như những biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm nấm âm đạo.

4. Không tự ý sử dụng kháng sinh

Kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp.

Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết không những làm tăng nguy cơ kháng thuốc mà còn có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn bình thường và tạo điều kiện cho nấm phát triển.

5. Điều trị đúng và đủ liệu trình

Khi đã được kê thuốc, cần:

• Dùng đúng loại.
• Đúng liều.
• Đúng thời gian.
• Không tự dừng thuốc khi triệu chứng vừa giảm.
• Tái khám nếu triệu chứng vẫn còn hoặc quay trở lại.

Điều này đặc biệt quan trọng với những trường hợp viêm âm đạo tái phát nhiều lần.

6. Không tự điều trị lặp đi lặp lại

Một sai lầm khá phổ biến là từng bị nấm một lần nên mỗi khi ngứa lại tự mua thuốc chống nấm.

ACOG lưu ý các triệu chứng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu điều trị không hiệu quả hoặc triệu chứng thường xuyên tái phát, nên được khám lại thay vì tiếp tục tự dùng cùng một loại thuốc.

7. Phòng ngừa nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục

Một số nguyên nhân gây viêm âm đạo như Trichomonas có thể lây truyền qua đường tình dục.

Biện pháp bảo vệ phù hợp và xét nghiệm khi có nguy cơ giúp giảm khả năng mắc hoặc tái nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Viêm âm đạo khi mang thai có cần lưu ý?

Có.

Trong thai kỳ, sự thay đổi hormone có thể ảnh hưởng đến môi trường âm đạo và làm tăng nguy cơ một số dạng viêm âm đạo, đặc biệt nhiễm nấm Candida.

Nếu đang mang thai và xuất hiện:

• Ngứa nhiều.
• Khí hư thay đổi rõ rệt.
• Mùi bất thường.
• Đau hoặc nóng rát.
• Ra máu.

nên trao đổi với bác sĩ sản khoa thay vì tự mua thuốc đặt hoặc thuốc uống.

Một số thuốc có thể có cách sử dụng khác trong thai kỳ nên cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể.

Khi nào nên đi khám?

Nên chủ động khám khi:

• Đây là lần đầu xuất hiện triệu chứng viêm âm đạo.
• Khí hư có màu hoặc mùi bất thường kéo dài.
• Ngứa hoặc nóng rát nhiều.
• Triệu chứng không giảm sau điều trị.
• Triệu chứng liên tục tái phát.
• Có đau khi đi tiểu.
• Có chảy máu hoặc đốm máu không rõ nguyên nhân.
• Có đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu.
• Đang mang thai.
• Nghi ngờ có nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục.

Nếu có sốt, đau vùng chậu đáng kể hoặc cảm thấy sức khỏe xấu đi rõ rệt, nên được đánh giá y tế sớm vì nguyên nhân có thể không chỉ giới hạn ở viêm âm đạo.

Câu hỏi thường gặp về viêm âm đạo

Viêm âm đạo có tự khỏi không?

Tùy nguyên nhân.

Một số trường hợp kích ứng nhẹ có thể cải thiện khi loại bỏ yếu tố gây kích ứng, nhưng nhiễm nấm, BV, Trichomonas hoặc các bệnh lý khác có thể cần điều trị đặc hiệu.

Không nên chờ kéo dài nếu triệu chứng rõ rệt hoặc tái phát.

Khí hư nhiều có phải viêm âm đạo không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Khí hư có thể thay đổi sinh lý theo chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, nếu khí hư đồng thời thay đổi màu, mùi, độ đặc hoặc đi kèm ngứa, rát, đau thì nên được kiểm tra.

Viêm âm đạo do nấm có mùi tanh không?

Nhiễm Candida thường gây ngứa, nóng rát và khí hư trắng đặc; mùi tanh mạnh thường khiến bác sĩ nghĩ đến các nguyên nhân khác hơn là chỉ nhiễm nấm Candida.

Vì vậy, không nên tự chẩn đoán nguyên nhân chỉ dựa trên một triệu chứng.

Viêm âm đạo tái phát nhiều lần phải làm sao?

Nếu triệu chứng liên tục quay trở lại, điều quan trọng là xác định lại nguyên nhân.

Bác sĩ có thể cần lấy mẫu dịch, làm xét nghiệm hoặc đánh giá các yếu tố thuận lợi như việc sử dụng thuốc, bệnh lý nền hoặc nguyên nhân nhiễm trùng.

Một số trường hợp tái phát có thể cần kế hoạch điều trị kéo dài hơn thay vì chỉ dùng một liệu trình ngắn mỗi khi xuất hiện triệu chứng.

Dùng dung dịch vệ sinh hằng ngày có ngăn viêm âm đạo không?

Không có nghĩa vệ sinh càng nhiều thì nguy cơ viêm càng thấp.

Điều quan trọng là vệ sinh nhẹ nhàng vùng bên ngoài, tránh thụt rửa và tránh các sản phẩm có khả năng gây kích ứng. Âm đạo không cần được làm sạch sâu bằng dung dịch vệ sinh.

Viêm âm đạo có phải lúc nào cũng do vệ sinh kém?

Không.

Viêm âm đạo có thể liên quan đến nấm, mất cân bằng vi khuẩn, ký sinh trùng, thay đổi nội tiết, thuốc hoặc chất kích ứng. Vì vậy, việc mắc viêm âm đạo không đồng nghĩa với vệ sinh cá nhân kém.

Kết luận

Viêm âm đạo: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa tái phát hiệu quả là vấn đề phụ khoa cần được hiểu đúng để tránh tình trạng tự điều trị kéo dài.

Các triệu chứng như ngứa vùng kín, nóng rát, khí hư bất thường hoặc có mùi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Nhiễm nấm Candida, mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo, Trichomonas, thay đổi nội tiết hoặc kích ứng đều có hướng xử trí khác nhau.

Để hạn chế viêm âm đạo tái phát, nên tránh thụt rửa, hạn chế sản phẩm có hương liệu, giữ vùng kín khô thoáng, không tự ý dùng kháng sinh và tuân thủ đầy đủ liệu trình khi được điều trị.

Quan trọng hơn, nếu triệu chứng không hết, tái phát nhiều lần hoặc kèm đau, chảy máu hay các biểu hiện bất thường khác, người bệnh nên được thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân thay vì tiếp tục tự mua thuốc.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ chuyên khoa.