Tắc vòi trứng: Nguyên nhân thường gặp gây vô sinh ở nữ giới và cách điều trị

Tắc vòi trứng là gì?

Vòi trứng, còn gọi là ống dẫn trứng, là hai ống nhỏ nối khu vực gần buồng trứng với tử cung. Sau khi trứng được phóng khỏi buồng trứng, vòi trứng có nhiệm vụ tiếp nhận trứng. Đây cũng là nơi quá trình thụ tinh thường diễn ra.

Sau khi được thụ tinh, phôi sẽ tiếp tục di chuyển qua vòi trứng để vào buồng tử cung và làm tổ.

Nếu vòi trứng bị tắc, hẹp, dính hoặc tổn thương, tinh trùng có thể không tiếp cận được trứng hoặc phôi sau thụ tinh không thể di chuyển bình thường vào tử cung.

Cleveland Clinic cho biết các vấn đề ở vòi trứng có thể gây khó mang thai, trong khi tổn thương vòi trứng còn liên quan đến nguy cơ thai ngoài tử cung.

Tắc vòi trứng ảnh hưởng khả năng mang thai như thế nào?

Để có thai tự nhiên, nhiều bước phải diễn ra thuận lợi: buồng trứng cần phóng noãn, tinh trùng phải đi qua cổ tử cung và tử cung, sau đó tiếp cận trứng trong vòi trứng. Phôi sau thụ tinh tiếp tục phải di chuyển được vào tử cung.

Khi vòi trứng bị tắc, quá trình này bị gián đoạn.

Nếu cả hai vòi trứng bị tắc hoàn toàn, trứng và tinh trùng không thể gặp nhau qua con đường tự nhiên nên khả năng thụ thai tự nhiên bị cản trở đáng kể.

Nếu chỉ tắc một bên vòi trứng và vòi còn lại khỏe mạnh, việc mang thai tự nhiên vẫn có thể xảy ra. Khả năng thực tế còn phụ thuộc vào tuổi, dự trữ buồng trứng, tình trạng phóng noãn, vòi trứng còn lại và chất lượng tinh trùng.

ASRM cũng lưu ý rằng một vòi trứng thông thoáng và khỏe mạnh có thể vẫn cho phép mang thai tự nhiên trong những trường hợp phù hợp.

Nguyên nhân tắc vòi trứng thường gặp

Viêm vùng chậu và nhiễm trùng

Một trong những nguyên nhân quan trọng gây tổn thương vòi trứng là viêm vùng chậu (PID).

Nhiễm trùng có thể gây viêm vòi trứng, sau đó hình thành mô sẹo và dính làm hẹp hoặc tắc lòng vòi trứng. Một số nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục nếu không được phát hiện và điều trị có thể dẫn đến PID.

ACOG xác định nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục trước đây là một trong những nguyên nhân có thể gây sẹo hoặc tắc vòi trứng.

Lạc nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung có thể gây viêm, dính và mô sẹo trong vùng chậu.

Nếu các tổn thương hoặc dải dính xuất hiện quanh vòi trứng, chúng có thể làm thay đổi cấu trúc hoặc chức năng của vòi trứng và ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận, vận chuyển trứng.

ACOG liệt kê lạc nội mạc tử cung là một trong những nguyên nhân liên quan đến sẹo và tắc vòi trứng gây ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Tiền sử phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu

Một số phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu có thể dẫn đến hình thành mô dính sau mổ.

Những dải dính này đôi khi phát triển quanh buồng trứng và vòi trứng, khiến cấu trúc giải phẫu thay đổi hoặc cản trở hoạt động bình thường của vòi trứng.

Tiền sử thai ngoài tử cung

Thai ngoài tử cung, đặc biệt thai làm tổ tại vòi trứng, có thể gây tổn thương cấu trúc vòi trứng.

Ngược lại, bản thân một vòi trứng đã bị tổn thương cũng làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung trong tương lai. ASRM xem tiền sử thai ngoài tử cung là một yếu tố làm tăng nghi ngờ về vô sinh do vòi trứng.

Ứ dịch vòi trứng

Ứ dịch vòi trứng – hydrosalpinx xảy ra khi đầu vòi trứng bị tắc và dịch tích tụ bên trong khiến vòi trứng giãn.

Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiễm trùng trước đây, phẫu thuật, dính vùng chậu hoặc lạc nội mạc tử cung. Ngoài việc cản trở mang thai tự nhiên, dịch từ hydrosalpinx có thể chảy ngược vào tử cung và ảnh hưởng đến khả năng phôi làm tổ.

Tắc vòi trứng có dấu hiệu gì?

Một trong những vấn đề của tắc vòi trứng là phần lớn trường hợp không có dấu hiệu đặc hiệu.

Người bệnh vẫn có thể có kinh nguyệt tương đối đều vì buồng trứng vẫn hoạt động và phóng noãn. Do đó, việc có kinh bình thường không chứng minh hai vòi trứng đang thông.

Biểu hiện phổ biến nhất đôi khi chỉ là khó mang thai.

Trong một số trường hợp có hydrosalpinx hoặc bệnh lý vùng chậu đi kèm, người bệnh có thể cảm thấy đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu. Tuy nhiên, đau vùng chậu có nhiều nguyên nhân khác nhau nên không thể dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán tắc vòi trứng.

Tắc vòi trứng có gây vô sinh không?

Có thể.

Nếu cả hai vòi trứng bị tắc hoàn toàn, quá trình gặp nhau giữa trứng và tinh trùng bị cản trở nên khả năng mang thai tự nhiên giảm đáng kể.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vô sinh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. ACOG cho biết rối loạn phóng noãn là nguyên nhân phổ biến nhất của vô sinh nữ; ngoài ra còn có tuổi, lạc nội mạc tử cung, bệnh lý tử cung, yếu tố nam giới và những trường hợp không tìm được nguyên nhân.

Do đó, khi một cặp đôi khó có thai, quá trình đánh giá không nên chỉ tập trung vào vòi trứng mà thường cần kiểm tra cả hai người.

Tắc một bên vòi trứng có mang thai được không?

Có thể.

Nếu một vòi trứng bị tắc nhưng vòi còn lại thông và hoạt động tốt, người phụ nữ vẫn có khả năng mang thai tự nhiên.

Khả năng mang thai phụ thuộc thêm vào tuổi, hoạt động buồng trứng, chất lượng trứng, sức khỏe của vòi trứng còn lại và các yếu tố của bạn đời.

Vì vậy, phát hiện tắc một bên vòi trứng không đồng nghĩa với việc bắt buộc phải thực hiện IVF.

Bác sĩ cần đánh giá toàn bộ khả năng sinh sản trước khi lựa chọn phương án phù hợp.

Tắc hai bên vòi trứng có mang thai được không?

Nếu cả hai vòi trứng bị tắc hoàn toàn, mang thai tự nhiên sẽ rất khó vì trứng và tinh trùng không thể gặp nhau theo con đường bình thường.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa không còn khả năng có con.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật phục hồi vòi trứng. Nếu vòi trứng tổn thương nặng hoặc phẫu thuật không phù hợp, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) có thể giúp vượt qua vai trò của vòi trứng.

Trong IVF, trứng được lấy ra khỏi buồng trứng và thụ tinh với tinh trùng trong phòng thí nghiệm, sau đó phôi được chuyển trực tiếp vào tử cung. Vì vậy, quá trình này không cần phôi phải di chuyển qua vòi trứng. ACOG xác định vòi trứng bị tắc hoặc tổn thương không thể sửa chữa bằng phẫu thuật là một trong những chỉ định thường gặp của IVF.

Tắc vòi trứng có làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung không?

Có.

Một vòi trứng bị tổn thương nhưng chưa tắc hoàn toàn có thể làm chậm quá trình di chuyển của phôi.

Nếu phôi làm tổ tại vòi trứng thay vì tử cung, sẽ xảy ra thai ngoài tử cung.

ASRM lưu ý rằng tổn thương vòi trứng và phẫu thuật phục hồi vòi trứng đều cần được cân nhắc cùng nguy cơ thai ngoài tử cung.

Vì vậy, người có tiền sử bệnh lý hoặc phẫu thuật vòi trứng khi mang thai nên thông báo với bác sĩ để được theo dõi sớm.

Tắc vòi trứng được chẩn đoán như thế nào?

Chụp tử cung – vòi trứng HSG

Hysterosalpingography – HSG là một phương pháp quan trọng được sử dụng để kiểm tra độ thông của vòi trứng.

Trong quá trình thực hiện, chất cản quang được đưa vào buồng tử cung và hình ảnh X-quang được ghi lại để quan sát chất này có đi qua vòi trứng và thoát ra ngoài hay không.

Nếu chất cản quang không đi qua một vòi trứng, bác sĩ có thể nghi ngờ vị trí đó bị tắc.

ASRM xem HSG là xét nghiệm đầu tay tiêu chuẩn để đánh giá độ thông vòi trứng trong nhiều trường hợp vô sinh do yếu tố vòi trứng.

Tuy nhiên, HSG không hoàn hảo. Co thắt ở đoạn gần tử cung đôi khi có thể tạo kết quả giống tắc vòi trứng. Vì vậy, kết quả bất thường có thể cần được xác nhận thêm trước khi quyết định điều trị.

Siêu âm đánh giá vòi trứng

Một số cơ sở có thể sử dụng phương pháp siêu âm kết hợp đưa dịch hoặc chất tương phản qua tử cung để đánh giá độ thông vòi trứng.

Việc lựa chọn HSG hay phương pháp siêu âm phụ thuộc vào tình trạng bệnh nhân và quy trình tại cơ sở y tế.

Nội soi ổ bụng

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện nội soi ổ bụng để quan sát trực tiếp vòi trứng, buồng trứng và các cơ quan vùng chậu.

Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá lạc nội mạc tử cung, mô dính hoặc tổn thương vùng chậu khác.

Tuy nhiên, đây là phương pháp xâm lấn nên không phải lúc nào cũng được sử dụng đầu tiên chỉ để kiểm tra vòi trứng.

Điều trị tắc vòi trứng như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào vị trí tắc, mức độ tổn thương, một hay hai bên, tuổi, dự trữ buồng trứng, tình trạng tinh trùng và mong muốn sinh con.

Không có một phương pháp “thông vòi trứng” duy nhất phù hợp cho tất cả người bệnh.

Can thiệp tắc đoạn gần vòi trứng

Trong một số trường hợp tắc nằm gần tử cung, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc kỹ thuật luồn dụng cụ để tái thông đoạn tắc.

ASRM cho rằng tái thông vòi trứng có thể được cân nhắc ở phụ nữ trẻ bị tắc đoạn gần và không có yếu tố vô sinh đáng kể khác.

Phẫu thuật sửa chữa vòi trứng

Nếu có dính quanh vòi trứng hoặc tổn thương ở đầu xa nhưng tiên lượng còn tốt, phẫu thuật nội soi có thể được sử dụng để giải phóng dính hoặc phục hồi cấu trúc vòi trứng.

Tuy nhiên, việc làm vòi trứng “thông” trở lại không đảm bảo vòi sẽ hoạt động bình thường. Lớp niêm mạc và các lông chuyển bên trong vòi có thể đã bị tổn thương trước đó.

Xử trí ứ dịch vòi trứng

Với hydrosalpinx tổn thương nặng, bác sĩ có thể khuyến nghị cắt vòi trứng bị tổn thương hoặc ngăn nó thông với tử cung trước khi thực hiện IVF.

ASRM ghi nhận hydrosalpinx có thể làm giảm kết quả IVF và việc xử trí vòi trứng bị ứ dịch trước IVF có thể cải thiện khả năng thành công ở những trường hợp phù hợp.

Thụ tinh trong ống nghiệm IVF

Nếu hai vòi trứng bị tổn thương nặng hoặc phương pháp phẫu thuật có tiên lượng thấp, IVF thường là lựa chọn quan trọng.

IVF không cần vòi trứng phải thông, bởi quá trình thụ tinh diễn ra trong phòng thí nghiệm và phôi được chuyển trực tiếp vào buồng tử cung.

Quyết định giữa phẫu thuật và IVF cần cá thể hóa. ASRM khuyến nghị cân nhắc tuổi, dự trữ buồng trứng, mức độ bệnh vòi trứng, tình trạng tinh trùng, nguy cơ thai ngoài tử cung, số con mong muốn và nhiều yếu tố khác trước khi lựa chọn.

Tắc vòi trứng có tự thông được không?

Không nên dựa vào việc chờ đợi với hy vọng một vòi trứng đã bị sẹo hoặc tổn thương sẽ tự phục hồi.

Quan trọng hơn, kết quả HSG nghi ngờ tắc không phải lúc nào cũng đồng nghĩa có một tổn thương cố định. Đặc biệt ở đoạn gần tử cung, co thắt vòi trứng trong lúc xét nghiệm có thể tạo kết quả dương tính giả.

Vì vậy, trước khi quyết định can thiệp, bác sĩ có thể cần xác nhận lại chẩn đoán.

Có thể phòng ngừa tắc vòi trứng không?

Không phải tất cả trường hợp đều phòng tránh được, đặc biệt khi nguyên nhân liên quan đến lạc nội mạc tử cung hoặc tiền sử phẫu thuật.

Tuy nhiên, việc phát hiện và điều trị sớm các nhiễm trùng đường sinh dục, thực hiện khám khi có đau vùng chậu hoặc khí hư bất thường và chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp có thể giúp hạn chế một số nguyên nhân dẫn đến viêm và sẹo vòi trứng.

Nếu đã có tiền sử viêm vùng chậu, thai ngoài tử cung, lạc nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật vùng chậu, nên cung cấp đầy đủ thông tin này khi khám hiếm muộn vì đây là những yếu tố làm tăng nghi ngờ bệnh lý vòi trứng.

Khi nào nên kiểm tra khả năng sinh sản?

Theo ACOG, người dưới 35 tuổi thường nên được đánh giá vô sinh nếu đã quan hệ đều đặn không sử dụng biện pháp tránh thai trong 12 tháng mà chưa mang thai. Từ 35 tuổi trở lên, việc đánh giá thường được khuyến nghị sau 6 tháng. Với người trên 40 tuổi, nên trao đổi với bác sĩ sớm hơn.

Tuy nhiên, người có tiền sử bệnh lý vòi trứng, viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, thai ngoài tử cung hoặc phẫu thuật vùng chậu có thể cần được bác sĩ đánh giá sớm hơn tùy trường hợp.

Câu hỏi thường gặp về tắc vòi trứng

Có kinh đều có bị tắc vòi trứng không?

Có thể.

Kinh nguyệt chủ yếu phản ánh hoạt động của buồng trứng và nội mạc tử cung. Vòi trứng bị tắc không nhất thiết làm chu kỳ kinh thay đổi.

Vì vậy, một người có kinh đều vẫn có thể gặp vấn đề về độ thông của vòi trứng.

Siêu âm bình thường có loại trừ tắc vòi trứng không?

Không hoàn toàn.

Siêu âm thông thường có thể phát hiện một số bất thường như hydrosalpinx nhưng không phải lúc nào cũng xác định được vòi trứng có thông hay không.

Các xét nghiệm chuyên biệt như HSG thường được sử dụng để đánh giá độ thông vòi trứng.

Tắc một vòi trứng có cần IVF không?

Không nhất thiết.

Nếu vòi còn lại khỏe mạnh và không có các yếu tố vô sinh khác, người bệnh vẫn có thể mang thai tự nhiên. Việc có cần IVF hay không phụ thuộc vào tuổi, thời gian mong con và toàn bộ kết quả đánh giá sinh sản.

Tắc hai vòi trứng có bắt buộc mổ không?

Không.

Trong một số trường hợp có thể cân nhắc phẫu thuật phục hồi vòi trứng. Tuy nhiên, nếu tổn thương nặng, IVF có thể mang lại lựa chọn phù hợp hơn vì không cần sử dụng vòi trứng.

Thông vòi trứng xong có mang thai ngay được không?

Không thể bảo đảm.

Việc mở được vị trí tắc chỉ là một phần của vấn đề. Khả năng mang thai còn phụ thuộc vào chức năng bên trong vòi trứng, tuổi, dự trữ buồng trứng, phóng noãn, tinh trùng và những yếu tố sinh sản khác.

Ngoài ra, sau một số dạng phẫu thuật vòi trứng, nguy cơ thai ngoài tử cung vẫn cần được lưu ý.

Kết luận

Tắc vòi trứng là một nguyên nhân thường gặp và quan trọng gây vô sinh ở nữ giới, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất và cũng không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn không thể có con.

Tắc một bên vòi trứng vẫn có thể cho phép mang thai tự nhiên nếu vòi còn lại khỏe mạnh. Trong trường hợp cả hai vòi trứng bị tắc hoặc tổn thương nặng, các phương pháp như phẫu thuật phục hồi hoặc thụ tinh trong ống nghiệm IVF có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp.

Điều đáng lưu ý là tắc vòi trứng thường không có triệu chứng đặc hiệu, nên nhiều người chỉ phát hiện khi kiểm tra vì khó mang thai. HSG là một trong những phương pháp quan trọng để đánh giá độ thông vòi trứng, nhưng kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa phân tích cùng toàn bộ tình trạng sinh sản.

Nếu đã cố gắng mang thai trong thời gian phù hợp mà chưa thành công hoặc có tiền sử viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, thai ngoài tử cung hay phẫu thuật vùng chậu, nên khám sản phụ khoa hoặc chuyên khoa hỗ trợ sinh sản để được đánh giá sớm.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa.