Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) - Kẻ thù của sức khỏe sinh sản

Hội chứng buồng trứng đa nang PCOS là gì?

Hội chứng buồng trứng đa nang, tên tiếng Anh là Polycystic Ovary Syndrome – PCOS, là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa có thể ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng.

Ở người mắc PCOS, sự cân bằng hormone bị thay đổi. Nồng độ hoặc hoạt động của androgen có thể cao hơn bình thường, đồng thời quá trình phóng noãn có thể xảy ra không đều.

Điều này có thể dẫn đến:

• Kinh nguyệt không đều.
• Thưa kinh hoặc mất kinh.
• Khó xác định thời điểm phóng noãn.
• Khó mang thai.
• Mọc lông nhiều ở mặt hoặc cơ thể.
• Da dầu hoặc nổi mụn.
• Tóc thưa hoặc rụng tóc theo kiểu androgen.

PCOS cũng liên quan đến kháng insulin và nguy cơ rối loạn chuyển hóa lâu dài.

PCOS có phải là có nhiều “u nang” trong buồng trứng?

Không hẳn.

Tên gọi “buồng trứng đa nang” dễ khiến nhiều người hiểu rằng người mắc PCOS nhất thiết phải có rất nhiều nang hoặc “u” trong buồng trứng.

Thực tế, không phải tất cả người mắc PCOS đều có hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm. WHO cho biết chẩn đoán có thể được đặt ra khi có ít nhất hai trong ba nhóm đặc điểm sau, sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân khác:

1. Dấu hiệu tăng androgen hoặc xét nghiệm cho thấy androgen cao.
2. Kinh nguyệt không đều hoặc không có kinh.
3. Hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm.

Do đó, chỉ dựa vào kết quả siêu âm có nhiều nang nhỏ không đủ để tự kết luận mắc PCOS.

Dấu hiệu hội chứng buồng trứng đa nang thường gặp

Triệu chứng PCOS có thể khác nhau đáng kể giữa từng người. Có người có biểu hiện rõ rệt, trong khi người khác chỉ phát hiện khi đi khám vì kinh nguyệt không đều hoặc khó mang thai.

1. Kinh nguyệt không đều

Đây là một trong những dấu hiệu PCOS thường gặp nhất.

Người mắc PCOS có thể gặp:

• Chu kỳ kinh kéo dài.
• Thưa kinh.
• Bỏ kinh nhiều tháng.
• Kinh nguyệt khó dự đoán.
• Một số trường hợp có kỳ kinh kéo dài hoặc ra máu nhiều.

Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến quá trình phóng noãn không diễn ra đều đặn.

WHO xác định kinh nguyệt không đều hoặc không có kinh là một trong ba nhóm tiêu chí quan trọng khi đánh giá PCOS.

2. Khó mang thai

Khi buồng trứng không phóng noãn đều đặn, khả năng gặp trứng để thụ tinh cũng giảm.

Vì vậy, PCOS là một trong những nguyên nhân phổ biến gây vô sinh liên quan đến rối loạn phóng noãn.

Tuy nhiên, mắc PCOS không đồng nghĩa chắc chắn không thể có con. Nhiều người mắc PCOS vẫn có thể mang thai tự nhiên hoặc mang thai sau khi được điều trị phù hợp.

3. Mọc lông nhiều

Nồng độ hoặc hoạt động androgen tăng có thể gây mọc lông nhiều hơn ở:

• Mặt.
• Cằm.
• Ngực.
• Bụng.
• Một số vùng khác trên cơ thể.

Tình trạng này còn gọi là rậm lông – hirsutism.

ACOG ghi nhận rậm lông là một trong những biểu hiện thường gặp ở người mắc PCOS.

4. Mụn và da dầu

Androgen cũng ảnh hưởng đến tuyến bã nhờn.

Người mắc PCOS có thể:

• Da dầu nhiều hơn.
• Dễ nổi mụn.
• Mụn kéo dài sau tuổi dậy thì.
• Mụn khó cải thiện với các biện pháp thông thường.

Tuy nhiên, mụn rất phổ biến và có nhiều nguyên nhân khác, vì vậy không nên chỉ dựa vào mụn để chẩn đoán PCOS.

5. Tóc thưa hoặc rụng tóc

Một số người có thể gặp tình trạng:

• Tóc mỏng dần.
• Tóc thưa vùng đỉnh đầu.
• Rụng tóc theo kiểu liên quan androgen.

Đây cũng là một trong những biểu hiện được WHO ghi nhận ở PCOS.

6. Dấu hiệu liên quan đến kháng insulin

PCOS có liên quan khá chặt chẽ với kháng insulin.

Ở một số người, kháng insulin có thể đi kèm những vùng da sẫm màu, dày hoặc có bề mặt như nhung, thường xuất hiện ở cổ, nách hoặc một số nếp gấp da.

Tuy nhiên, không phải người mắc PCOS nào cũng có biểu hiện này.

Nguyên nhân gây hội chứng buồng trứng đa nang

Đến nay, nguyên nhân chính xác của PCOS vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Các chuyên gia cho rằng PCOS có thể hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Yếu tố di truyền

PCOS có xu hướng xuất hiện trong gia đình.

WHO cho biết người có tiền sử gia đình mắc PCOS hoặc đái tháo đường type 2 có nguy cơ mắc PCOS cao hơn.

Tăng androgen

Androgen thường được xem là nhóm hormone có nồng độ cao hơn ở nam giới, nhưng cơ thể nữ giới cũng sản xuất androgen với lượng nhỏ.

Ở PCOS, androgen có thể tăng hoặc hoạt động mạnh hơn bình thường, từ đó:

• Cản trở quá trình phóng noãn.
• Gây rậm lông.
• Tăng tiết dầu.
• Gây mụn.
• Ảnh hưởng chu kỳ kinh.

Kháng insulin

Insulin là hormone giúp glucose từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng.

Khi cơ thể kháng insulin, tế bào không đáp ứng hiệu quả với insulin. Cơ thể có thể phải sản xuất nhiều insulin hơn để duy trì đường huyết.

Kháng insulin được ghi nhận thường xuyên ở PCOS và có thể góp phần vào những bất thường nội tiết và chuyển hóa.

Hội chứng buồng trứng đa nang có nguy hiểm không?

PCOS không phải tình trạng cấp cứu, nhưng đây là rối loạn mạn tính cần được quản lý lâu dài vì nó có thể ảnh hưởng đến cả sinh sản và chuyển hóa.

WHO cho biết người mắc PCOS có nguy cơ cao hơn gặp một số vấn đề sức khỏe như:

• Kháng insulin.
• Đái tháo đường type 2.
• Tăng huyết áp.
• Rối loạn cholesterol.
• Ngưng thở khi ngủ.
• Một số vấn đề chuyển hóa.
• Tăng sản nội mạc tử cung.
• Ung thư nội mạc tử cung.

Điều này không có nghĩa tất cả người mắc PCOS đều sẽ gặp các biến chứng trên. Theo dõi sức khỏe định kỳ và quản lý các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm nguy cơ lâu dài.

PCOS ảnh hưởng khả năng sinh sản như thế nào?

Đây là một trong những vấn đề được quan tâm nhất.

Trong một chu kỳ bình thường, buồng trứng phát triển nang noãn và giải phóng một trứng trưởng thành.

Ở người mắc PCOS, sự mất cân bằng hormone có thể làm nang noãn không phát triển hoặc không giải phóng trứng đều đặn.

Khi không phóng noãn, khả năng thụ thai giảm.

WHO xác định PCOS là nguyên nhân phổ biến nhất của tình trạng không phóng noãn ở phụ nữ trên toàn cầu và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh.

PCOS có gây vô sinh không?

PCOS có thể gây khó mang thai, nhưng không đồng nghĩa với vô sinh vĩnh viễn.

Nhiều người mắc PCOS vẫn có thể:

• Phóng noãn tự nhiên ở một số chu kỳ.
• Mang thai tự nhiên.
• Mang thai sau điều trị kích thích phóng noãn.
• Sử dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản khi cần.

WHO cho biết các biện pháp điều trị liên quan đến khả năng sinh sản có thể bao gồm thay đổi lối sống phù hợp, thuốc kích thích phóng noãn và trong một số trường hợp các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IVF.

Do đó, nếu mắc PCOS và đang gặp khó khăn trong việc mang thai, nên được bác sĩ sản phụ khoa hoặc chuyên gia sinh sản đánh giá thay vì tự cho rằng mình không thể có con.

PCOS có ảnh hưởng đến thai kỳ không?

Người mắc PCOS hoàn toàn có thể mang thai.

Tuy nhiên, WHO lưu ý thai kỳ ở người mắc PCOS có thể có nguy cơ cao hơn đối với một số vấn đề như:

• Đái tháo đường thai kỳ.
• Tăng huyết áp trong thai kỳ.
• Một số biến chứng thai kỳ khác.

Do đó, khi đã mang thai, người có PCOS thường cần được theo dõi phù hợp trong suốt thai kỳ.

Hội chứng buồng trứng đa nang được chẩn đoán như thế nào?

Không có một xét nghiệm duy nhất có thể chẩn đoán tất cả trường hợp PCOS.

Bác sĩ thường đánh giá kết hợp:

• Tiền sử chu kỳ kinh.
• Các dấu hiệu tăng androgen.
• Khám lâm sàng.
• Xét nghiệm hormone.
• Xét nghiệm đường huyết và chuyển hóa khi cần.
• Siêu âm buồng trứng.
• Loại trừ những nguyên nhân khác có triệu chứng tương tự.

Theo WHO, sau khi các bệnh lý khác được loại trừ, chẩn đoán PCOS thường dựa trên sự hiện diện của ít nhất hai trong ba nhóm đặc điểm: tăng androgen, rối loạn kinh/phóng noãn và hình ảnh buồng trứng đa nang.

Siêu âm thấy nhiều nang có chắc chắn là PCOS không?

Không.

Hình ảnh buồng trứng có nhiều nang nhỏ chỉ là một trong những yếu tố được sử dụng để chẩn đoán.

Một người có hình ảnh buồng trứng đa nang nhưng chu kỳ kinh và hormone bình thường có thể không mắc hội chứng PCOS.

Ngược lại, một người có rối loạn kinh nguyệt và biểu hiện tăng androgen vẫn có thể được chẩn đoán PCOS dù hình ảnh siêu âm không điển hình.

Đây là lý do không nên tự kết luận chỉ dựa vào kết quả siêu âm.

Hội chứng buồng trứng đa nang có chữa khỏi được không?

Hiện nay chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn PCOS.

Tuy nhiên, các triệu chứng và nguy cơ sức khỏe có thể được kiểm soát khá hiệu quả bằng kế hoạch điều trị phù hợp. WHO và ACOG đều nhấn mạnh điều trị PCOS cần được cá thể hóa theo triệu chứng, sức khỏe chuyển hóa và mong muốn mang thai.

Mục tiêu điều trị có thể bao gồm:

• Điều hòa chu kỳ kinh.
• Kiểm soát mụn hoặc rậm lông.
• Hỗ trợ phóng noãn.
• Hỗ trợ mang thai.
• Kiểm soát đường huyết và các nguy cơ chuyển hóa.
• Bảo vệ nội mạc tử cung.

Điều trị hội chứng buồng trứng đa nang như thế nào?

Phương pháp điều trị sẽ khác nhau tùy từng người.

Điều chỉnh lối sống

WHO nhấn mạnh ăn uống cân bằng và duy trì hoạt động thể chất phù hợp có lợi cho tất cả người mắc PCOS, kể cả khi những thay đổi này không làm giảm cân.

Mục tiêu nên tập trung vào sức khỏe lâu dài, bao gồm:

• Ăn đủ và cân bằng dinh dưỡng.
• Duy trì hoạt động thể chất phù hợp.
• Ngủ đủ.
• Theo dõi sức khỏe chuyển hóa định kỳ.

Không nên áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức hoặc các phương pháp giảm cân thiếu an toàn.

Điều hòa chu kỳ kinh

Với người chưa có kế hoạch mang thai, bác sĩ có thể cân nhắc một số phương pháp nội tiết để:

• Giúp chu kỳ kinh đều hơn.
• Kiểm soát tình trạng ra máu bất thường.
• Hỗ trợ giảm mụn.
• Giảm rậm lông.
• Bảo vệ nội mạc tử cung.

Thuốc tránh thai nội tiết phối hợp là một trong những phương pháp có thể được sử dụng ở một số trường hợp phù hợp.

Việc sử dụng thuốc cần dựa trên chỉ định của bác sĩ vì không phải ai cũng phù hợp với cùng một phương pháp.

Điều trị kháng insulin

Một số người mắc PCOS có thể được bác sĩ sử dụng thuốc làm tăng độ nhạy insulin tùy tình trạng chuyển hóa và mục tiêu điều trị.

Không nên tự sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường chỉ vì được chẩn đoán PCOS.

Điều trị rậm lông và mụn

Tùy mức độ và nhu cầu của người bệnh, bác sĩ có thể kết hợp:

• Phương pháp nội tiết.
• Thuốc điều trị mụn.
• Một số thuốc tác động androgen.
• Các biện pháp chăm sóc da hoặc xử lý lông phù hợp.

Hỗ trợ mang thai

Nếu mục tiêu là có thai nhưng quá trình phóng noãn không đều, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp giúp kích thích phóng noãn.

Trong trường hợp cần thiết, các biện pháp hỗ trợ sinh sản khác cũng có thể được sử dụng.

Vì sao PCOS cần được theo dõi lâu dài?

PCOS không chỉ ảnh hưởng trong giai đoạn muốn có con.

WHO xem PCOS là một tình trạng chuyển hóa mạn tính có thể tiếp tục ảnh hưởng sức khỏe sau độ tuổi sinh sản.

Người mắc PCOS có thể cần được đánh giá định kỳ về:

• Đường huyết.
• Huyết áp.
• Lipid máu.
• Chu kỳ kinh.
• Sức khỏe nội mạc tử cung.
• Những triệu chứng đang ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Việc theo dõi giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc khi cần thiết.

Khi nào nên đi khám?

Nên chủ động khám sản phụ khoa nếu xuất hiện:

• Kinh nguyệt thường xuyên không đều.
• Mất kinh kéo dài mà không phải do mang thai.
• Rậm lông xuất hiện rõ.
• Mụn nhiều hoặc kéo dài bất thường.
• Tóc thưa hoặc rụng tóc đáng kể.
• Có dấu hiệu kháng insulin.
• Đang gặp khó khăn trong việc mang thai.
• Đã được chẩn đoán PCOS nhưng chu kỳ hoặc triệu chứng thay đổi rõ rệt.

Nếu đang cố gắng có thai, việc khám sớm có thể giúp xác định có thực sự xảy ra rối loạn phóng noãn hay còn những nguyên nhân sinh sản khác cần đánh giá.

Câu hỏi thường gặp về hội chứng buồng trứng đa nang

PCOS có phải là bệnh của buồng trứng בלבד?

Không.

Mặc dù tên gọi liên quan đến buồng trứng, PCOS là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa, có thể ảnh hưởng đến kinh nguyệt, khả năng sinh sản, đường huyết, tim mạch và nhiều khía cạnh sức khỏe khác.

PCOS có chắc chắn gây vô sinh không?

Không.

PCOS có thể gây rối loạn phóng noãn và làm việc mang thai khó khăn hơn, nhưng nhiều người mắc PCOS vẫn có thể mang thai. Các phương pháp hỗ trợ phóng noãn và sinh sản cũng có thể được sử dụng khi cần thiết.

Kinh nguyệt không đều có phải PCOS không?

Không phải tất cả trường hợp kinh nguyệt không đều đều do PCOS.

Rối loạn kinh có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác như thay đổi hormone ở các giai đoạn phát triển, bệnh tuyến giáp hoặc những vấn đề sức khỏe khác.

Vì vậy, bác sĩ cần loại trừ những nguyên nhân khác trước khi chẩn đoán PCOS.

Buồng trứng đa nang có phải mổ không?

Thông thường PCOS không được điều trị bằng cách phẫu thuật loại bỏ các nang nhỏ trên buồng trứng.

Đây là một hội chứng nội tiết – chuyển hóa chứ không đơn thuần là nhiều nang cần phải cắt bỏ.

Việc điều trị chủ yếu hướng đến kiểm soát triệu chứng, phóng noãn, khả năng sinh sản và nguy cơ chuyển hóa.

PCOS có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn PCOS, nhưng các triệu chứng và nguy cơ liên quan có thể được quản lý tốt bằng thay đổi lối sống phù hợp, thuốc và các biện pháp hỗ trợ sinh sản khi cần.

Người không thừa cân có mắc PCOS không?

Có.

PCOS không chỉ xuất hiện ở người thừa cân. ACOG nhấn mạnh người có cân nặng trong phạm vi khỏe mạnh vẫn có thể mắc PCOS.

Do đó, không nên loại trừ PCOS chỉ dựa vào vóc dáng hoặc cân nặng.

Kết luận

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) - Kẻ thù của sức khỏe sinh sản là cách diễn đạt nhằm nhấn mạnh những ảnh hưởng mà PCOS có thể gây ra, đặc biệt đối với chu kỳ kinh và khả năng phóng noãn. Tuy nhiên, người mắc PCOS không nên hiểu rằng tình trạng này đồng nghĩa với việc mất khả năng sinh con.

PCOS là một rối loạn nội tiết – chuyển hóa mạn tính có thể kiểm soát được. Các dấu hiệu thường gặp gồm kinh nguyệt không đều, rối loạn phóng noãn, rậm lông, mụn, tóc thưa và khó mang thai.

Bên cạnh sức khỏe sinh sản, PCOS còn liên quan đến nguy cơ kháng insulin, đái tháo đường type 2 và một số vấn đề sức khỏe lâu dài. Vì vậy, việc phát hiện và quản lý PCOS không chỉ nhằm mục đích mang thai mà còn giúp bảo vệ sức khỏe về lâu dài.

Nếu kinh nguyệt thường xuyên không đều, có dấu hiệu tăng androgen hoặc gặp khó khăn khi mang thai, nên thăm khám sản phụ khoa để được đánh giá chính xác thay vì tự chẩn đoán dựa trên triệu chứng hoặc hình ảnh siêu âm.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.