Lạc nội mạc tử cung: Nỗi ám ảnh "đau bụng kinh dữ dội"

Lạc nội mạc tử cung là gì?

Lạc nội mạc tử cung (Endometriosis) là tình trạng mô tương tự niêm mạc bên trong tử cung phát triển ở bên ngoài tử cung.

Những tổn thương này thường xuất hiện trong vùng chậu, chẳng hạn ở buồng trứng, vòi trứng, phúc mạc hoặc các mô xung quanh tử cung. Một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến bàng quang, ruột và hiếm hơn là những vị trí ngoài vùng chậu.

Mô lạc nội mạc chịu ảnh hưởng của hormone và có thể gây phản ứng viêm, hình thành mô sẹo và các dải dính. Theo thời gian, những thay đổi này có thể góp phần gây đau vùng chậu và ảnh hưởng chức năng của các cơ quan sinh sản.

Vì sao lạc nội mạc tử cung gây đau bụng kinh dữ dội?

Trong chu kỳ kinh nguyệt, các tổn thương lạc nội mạc có thể phản ứng với sự thay đổi hormone. Mô xung quanh bị kích thích và viêm, đồng thời có thể hình thành sẹo hoặc dính giữa các cơ quan vùng chậu.

Vì vậy, người mắc bệnh có thể xuất hiện những cơn đau bụng kinh mạnh hơn nhiều so với đau bụng kinh thông thường. Cơn đau có thể bắt đầu trước kỳ kinh, kéo dài trong kỳ kinh và đôi khi tiếp tục sau khi kỳ kinh kết thúc.

Một điểm quan trọng là mức độ đau không phản ánh chính xác mức độ bệnh. Có người chỉ có ít tổn thương nhưng đau rất nhiều, trong khi người có tổn thương lan rộng lại chỉ đau nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng.

Do đó, không nên dùng mức độ đau để tự đánh giá bệnh đang “nhẹ” hay “nặng”.

Dấu hiệu lạc nội mạc tử cung thường gặp

Đau bụng kinh dữ dội

Đây là triệu chứng nổi bật nhất của bệnh.

Cơn đau có thể xuất hiện trước khi kinh nguyệt bắt đầu, tăng lên trong những ngày hành kinh và kéo dài thêm một thời gian sau đó.

Nếu đau bụng kinh khiến người bệnh thường xuyên phải nghỉ học, nghỉ làm, mất ngủ hoặc không thể thực hiện các hoạt động bình thường, nên được thăm khám thay vì liên tục tự chịu đựng hoặc chỉ dùng thuốc giảm đau.

Đau vùng chậu kéo dài

Lạc nội mạc tử cung có thể gây đau vùng chậu mạn tính, nghĩa là cơn đau không chỉ xuất hiện trong kỳ kinh.

Một số người cảm thấy đau âm ỉ hoặc khó chịu vùng bụng dưới trong nhiều ngày của tháng. WHO liệt kê đau vùng chậu mạn tính là một trong những biểu hiện quan trọng của bệnh.

Đau khi quan hệ

Đau trong hoặc sau quan hệ tình dục có thể xảy ra ở người mắc lạc nội mạc tử cung, đặc biệt khi tổn thương nằm ở những khu vực sâu trong vùng chậu.

Triệu chứng này cũng có thể do nhiều bệnh phụ khoa khác gây ra nên cần được đánh giá nếu kéo dài.

Đau khi đi đại tiện hoặc tiểu tiện

Nếu lạc nội mạc ảnh hưởng các mô gần ruột hoặc bàng quang, người bệnh có thể cảm thấy đau khi đại tiện hoặc đi tiểu, đặc biệt vào thời điểm gần hoặc trong kỳ kinh nguyệt.

Kinh nguyệt nhiều

Một số người mắc bệnh có thể gặp tình trạng kinh nguyệt nhiều hoặc chảy máu bất thường.

Mất máu kéo dài có thể góp phần gây thiếu sắt, mệt mỏi và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Đầy bụng, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa

Lạc nội mạc tử cung đôi khi đi kèm đầy bụng, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy, đặc biệt vào thời điểm hành kinh.

Những triệu chứng này có thể dễ bị nhầm với các vấn đề đường tiêu hóa khác.

Lạc nội mạc tử cung có thể không có triệu chứng không?

Có.

Không phải ai mắc lạc nội mạc tử cung cũng bị đau bụng kinh dữ dội.

Một số người hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ phát hiện bệnh khi kiểm tra vì khó mang thai hoặc khi thực hiện phẫu thuật vì một nguyên nhân khác.

Điều này cũng cho thấy không thể loại trừ lạc nội mạc tử cung chỉ vì một người không bị đau nhiều.

Nguyên nhân lạc nội mạc tử cung

Đến nay, nguyên nhân chính xác của lạc nội mạc tử cung vẫn chưa được xác định đầy đủ. WHO xác nhận đây vẫn là một bệnh lý phức tạp với nguyên nhân chưa được hiểu hoàn toàn.

Nhiều cơ chế đang được nghiên cứu, bao gồm yếu tố di truyền, miễn dịch, hormone và những thay đổi trong quá trình phát triển tế bào.

Một giả thuyết thường được nhắc đến là kinh nguyệt ngược dòng, trong đó một phần máu kinh và tế bào đi qua vòi trứng vào ổ bụng thay vì hoàn toàn thoát ra ngoài. Tuy nhiên, giả thuyết này không giải thích được tất cả trường hợp bệnh.

Vì nguyên nhân chưa được xác định hoàn toàn nên hiện cũng chưa có cách nào bảo đảm phòng ngừa lạc nội mạc tử cung.

Lạc nội mạc tử cung có nguy hiểm không?

Lạc nội mạc tử cung không phải ung thư, nhưng đây là bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Đau kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, làm việc, vận động, giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày. WHO cũng ghi nhận bệnh có thể tác động đến sức khỏe tinh thần và đời sống xã hội của người mắc.

Bệnh cũng có thể gây mô sẹo, dính vùng chậu và hình thành nang lạc nội mạc ở buồng trứng.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Lạc nội mạc tử cung có gây vô sinh không?

Có thể, nhưng mắc bệnh không đồng nghĩa chắc chắn sẽ vô sinh.

Lạc nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng sinh sản thông qua tình trạng viêm, mô sẹo và dính vùng chậu. Trong những trường hợp nặng, vòi trứng có thể bị ảnh hưởng, làm cản trở sự gặp nhau giữa trứng và tinh trùng.

WHO cho biết trong nhóm phụ nữ đang gặp tình trạng vô sinh, khoảng 25–50% có lạc nội mạc tử cung.

Tuy nhiên, rất nhiều người mắc bệnh vẫn có thể mang thai tự nhiên. Khả năng mang thai phụ thuộc vào tuổi, dự trữ buồng trứng, mức độ bệnh, tình trạng vòi trứng, chất lượng tinh trùng của bạn đời và nhiều yếu tố khác.

Lạc nội mạc tử cung có mang thai được không?

Có.

Nhiều người mắc lạc nội mạc tử cung vẫn mang thai mà không cần hỗ trợ sinh sản.

Nếu gặp khó khăn trong việc thụ thai, bác sĩ có thể đánh giá tổng thể khả năng sinh sản và cân nhắc các phương pháp phù hợp như điều trị phẫu thuật trong một số trường hợp hoặc các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IUI hay IVF.

Việc lựa chọn phương pháp cần cá thể hóa, đặc biệt ở người còn mong muốn có con.

U lạc nội mạc tử cung buồng trứng là gì?

Khi lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến buồng trứng, có thể hình thành nang chứa dịch và máu cũ, thường được gọi là u lạc nội mạc tử cung buồng trứng hoặc endometrioma.

Nang này có thể liên quan đến đau vùng chậu và trong một số trường hợp ảnh hưởng đến mô buồng trứng.

Không phải tất cả nang lạc nội mạc đều cần phẫu thuật ngay. Bác sĩ sẽ cân nhắc kích thước, triệu chứng, hình ảnh siêu âm, tuổi, dự trữ buồng trứng và kế hoạch sinh con trước khi quyết định cách xử trí.

Lạc nội mạc tử cung được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán thường bắt đầu từ việc khai thác kỹ triệu chứng và chu kỳ kinh nguyệt.

Bác sĩ có thể hỏi về mức độ đau, thời điểm đau, lượng kinh, đau khi quan hệ, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện và kế hoạch sinh sản.

Khám phụ khoa

Khám vùng chậu có thể giúp bác sĩ phát hiện một số dấu hiệu bất thường, mặc dù nhiều tổn thương lạc nội mạc nhỏ không thể phát hiện chỉ bằng khám.

Siêu âm

Siêu âm có thể giúp phát hiện một số dạng lạc nội mạc, đặc biệt là nang lạc nội mạc tại buồng trứng.

Tuy nhiên, siêu âm bình thường không loại trừ hoàn toàn lạc nội mạc tử cung.

MRI

Cộng hưởng từ có thể được sử dụng trong một số trường hợp để đánh giá chi tiết hơn vị trí và mức độ tổn thương trước khi lên kế hoạch điều trị.

Nội soi ổ bụng

Nội soi ổ bụng cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp các tổn thương và có thể lấy mẫu mô khi cần.

Tuy nhiên, WHO lưu ý rằng hiện nay không phải mọi người đều bắt buộc phải phẫu thuật để bắt đầu điều trị. Chẩn đoán lâm sàng có thể dựa trên triệu chứng kết hợp với các phương tiện hình ảnh như siêu âm hoặc MRI trong những trường hợp phù hợp.

Lạc nội mạc tử cung có chữa khỏi được không?

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị nào bảo đảm chữa khỏi hoàn toàn lạc nội mạc tử cung.

Mục tiêu điều trị chủ yếu là giảm đau, kiểm soát triệu chứng, hạn chế ảnh hưởng lâu dài và hỗ trợ khả năng sinh sản khi người bệnh có nhu cầu.

Triệu chứng cũng có thể tái xuất hiện sau khi ngừng một số phương pháp điều trị hoặc sau phẫu thuật.

Điều trị lạc nội mạc tử cung như thế nào?

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, vị trí tổn thương, tuổi, sức khỏe tổng thể và đặc biệt là người bệnh hiện có mong muốn mang thai hay không.

Thuốc giảm đau

Các thuốc giảm đau, bao gồm một số thuốc kháng viêm không steroid, có thể được bác sĩ sử dụng nhằm giảm đau bụng kinh và đau vùng chậu.

Thuốc giúp kiểm soát triệu chứng nhưng không loại bỏ các tổn thương lạc nội mạc.

Điều trị nội tiết

Các phương pháp nội tiết có thể giúp giảm hoạt động của các tổn thương và giảm đau ở một số người.

WHO liệt kê những lựa chọn có thể bao gồm thuốc tránh thai nội tiết phối hợp, progestin và các thuốc tác động lên GnRH.

Tuy nhiên, một số phương pháp nội tiết ngăn phóng noãn hoặc tránh thai nên không phù hợp trong thời gian người bệnh đang cố gắng mang thai.

Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi triệu chứng nghiêm trọng, điều trị bằng thuốc không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc có những tổn thương cần can thiệp.

Mục tiêu có thể là loại bỏ tổn thương lạc nội mạc, giải phóng mô dính hoặc xử lý nang lạc nội mạc. Phẫu thuật có thể giảm đau và trong một số trường hợp cải thiện khả năng sinh sản, nhưng bệnh vẫn có khả năng tái phát.

Có phải cắt tử cung là chữa khỏi lạc nội mạc tử cung?

Không nên hiểu như vậy.

Lạc nội mạc là mô nằm bên ngoài tử cung, vì vậy cắt tử cung không phải lúc nào cũng loại bỏ được tất cả tổn thương.

WHO nhấn mạnh ngay cả cắt tử cung cũng không được xem là phương pháp chữa khỏi chắc chắn, và một số người vẫn có thể còn triệu chứng sau phẫu thuật.

Quyết định phẫu thuật lớn cần được cân nhắc rất kỹ dựa trên triệu chứng, các phương pháp đã điều trị trước đó và kế hoạch sinh sản.

Làm gì để giảm ảnh hưởng của lạc nội mạc tử cung?

Hiện chưa có phương pháp phòng ngừa chắc chắn, nhưng phát hiện sớm và quản lý phù hợp có thể giúp giảm ảnh hưởng của bệnh.

Người có triệu chứng nên ghi nhận chu kỳ kinh, thời điểm đau, mức độ đau và những triệu chứng đi kèm để cung cấp thông tin cho bác sĩ.

Không nên xem những cơn đau khiến bản thân liên tục phải nghỉ học, nghỉ làm hoặc không thể sinh hoạt bình thường là điều đương nhiên phải chịu khi đến kỳ kinh.

WHO cũng nhấn mạnh việc bình thường hóa và xem nhẹ đau bụng kinh có thể góp phần khiến lạc nội mạc tử cung bị chẩn đoán muộn.

Khi nào nên đi khám?

Nên khám sản phụ khoa nếu đau bụng kinh thường xuyên dữ dội, đau ngày càng tăng, đau vùng chậu kéo dài, đau khi quan hệ, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện liên quan kỳ kinh, kinh nguyệt quá nhiều hoặc đang gặp khó khăn trong việc mang thai.

Đặc biệt, nếu xuất hiện đau bụng hoặc đau vùng chậu dữ dội đột ngột, chảy máu nhiều, sốt, choáng hoặc ngất, cần được đánh giá y tế sớm vì những biểu hiện này cũng có thể liên quan đến các tình trạng cấp tính khác chứ không chỉ lạc nội mạc tử cung.

Câu hỏi thường gặp về lạc nội mạc tử cung

Đau bụng kinh nhiều có chắc chắn là lạc nội mạc tử cung không?

Không.

Đau bụng kinh có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu cơn đau nghiêm trọng, kéo dài, ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, lạc nội mạc tử cung là một trong những nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá.

Lạc nội mạc tử cung có phải ung thư không?

Không. Lạc nội mạc tử cung không phải ung thư.

Đây là một bệnh lý mạn tính trong đó mô tương tự nội mạc tử cung xuất hiện ở bên ngoài tử cung và gây viêm, đau hoặc mô sẹo.

Siêu âm bình thường có loại trừ lạc nội mạc tử cung không?

Không hoàn toàn.

Siêu âm có thể phát hiện một số tổn thương, đặc biệt nang lạc nội mạc buồng trứng, nhưng các tổn thương nhỏ hoặc ở một số vị trí có thể không nhìn thấy rõ.

Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, khám và các phương pháp hình ảnh khác khi cần.

Lạc nội mạc tử cung có tự hết không?

Đây là bệnh mạn tính và hiện chưa có cách chữa khỏi chắc chắn. Triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian và thường chịu ảnh hưởng của hormone.

Lạc nội mạc tử cung có phải mổ không?

Không phải tất cả trường hợp đều phải phẫu thuật.

Nhiều người có thể được điều trị bằng thuốc giảm đau hoặc nội tiết. Phẫu thuật thường được cân nhắc dựa trên triệu chứng, mức độ ảnh hưởng, vị trí tổn thương và kế hoạch sinh con.

Bị lạc nội mạc tử cung có sinh con được không?

Có.

Lạc nội mạc tử cung có thể làm giảm khả năng sinh sản ở một số người nhưng không đồng nghĩa vô sinh hoàn toàn. Nhiều người vẫn có thai tự nhiên hoặc có thai sau khi được hỗ trợ điều trị thích hợp.

Kết luận

Lạc nội mạc tử cung: Nỗi ám ảnh "đau bụng kinh dữ dội" không chỉ là câu chuyện của những ngày hành kinh khó chịu. Đây là một bệnh lý mạn tính có thể gây đau vùng chậu, đau khi quan hệ, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện, kinh nguyệt nhiều và ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Điều quan trọng cần ghi nhớ là đau bụng kinh dữ dội đến mức ảnh hưởng cuộc sống không nên bị xem là bình thường. Việc phát hiện bệnh có thể bị trì hoãn nhiều năm nếu các triệu chứng liên tục bị bỏ qua. WHO ghi nhận thời gian từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi được chẩn đoán lạc nội mạc tử cung hiện vẫn có thể kéo dài nhiều năm.

Nếu cơn đau thường xuyên ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc sinh hoạt, hoặc đi kèm đau vùng chậu kéo dài và khó mang thai, nên thăm khám sản phụ khoa để được đánh giá.

Phát hiện sớm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có thể giúp kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và hỗ trợ kế hoạch sinh sản trong tương lai.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa.